Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hàng năm có khoảng 1,5 tỉ lượt trẻ em bị tiêu chảy; trong đó có từ 1,5 - 2,5 triệu trường hợp tử vong. Phần lớn trẻ tử vong do tình trạng mất nước nặng dẫn đến suy kiệt và trụy mạch. Tại khoa Tiêu hóa,Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai, số lượng trẻ nhập viện do tiêu chảy gần như thường xuyên, trung bình một ngày có từ 30 đến trên 40 bệnh nhi.
Theo BS Bình, tiêu chảy cấp là bệnh khá phổ biến thường gặp ở trẻ, nhất là trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, là nguy cơ gây suy dinh dưỡng và tử vong ở trẻ em. Tiêu chảy cấp xảy ra khi trẻ đi tiêu phân lỏng trên 3 lần trong 1 ngày và kéo dài không quá 14 ngày. Nếu tiêu chảy trên 14 ngày gọi là tiêu chảy kéo dài.Những trường hợp tiêu chảy xảy ra sớm ngay từ khi trẻ còn nhỏ, kéo dài thường được chẩn đoán là tiêu chảy mạn tính.
BS Bình đang hướng dẫn chăm sóc trẻ bị tiêu chảy cấp tại nhà.
Đa số trường hợp tiêu chảy cấp đều có thể điều trị tại nhà.Để việc theo dõi tại nhà tốt nhất thì cần có những kiến thức chăm sóc đúng:tầm quan trọng của việc chăm sóc trẻ bị tiêu chảy cấp tại nhà là cách bù nước, điện giải. Vì vậy BS Bình đã hướng dẫn cặn kẽ cho quý phụ huynh về cách pha Oresol (còn gọi là ORS hay nước biển khô)tùy theo từng loại đóng gói. Đây là dung dịch phổ biến và hiệu quả nhất để bù nước, điện giải cho trẻ; và không quên lưu ý các bậc phụ huynh là dung dịch sau khi pha chỉ sử dụng trong vòng 24 giờ.
BS Bình còn hướng dẫn chi tiết cách cho uống và số lượng sử dụng Oresol theo từng lứa tuổi:
- Trẻ dưới 2 tuổi cho uống ít một bằng thìa;
- Trẻ lớn hơn có thể cho uống từng ngụm nhỏ;
- Nếu trẻ nôn, đợi 10 phút sau rồi tiếp tục cho uống, nhưng cho uống chậm hơn, uống từng thìa cách nhau 2-3 phút;
- Trẻ dưới 2 tuổi uống 50 - 100ml/sau 1 lần đi tiêu;
- Trẻ từ 2 đến 10 tuổi uống 100 - 200ml/ sau 1 lần đi tiêu;
- Trẻ trên 10 tuổi uống theo nhu cầu.
Ngoài ra, quý phụ huynh có thể pha nước gạo rang muối, nước cháo muối, nước chuối, nước hồng xiêm, nước xúp cà rốt muối… để bù nước điện giải cho trẻ (lưu ý: các dung dịch này chỉ dùng trong 6 giờ).
Nguyên nhân gây tiêu chảy cấp ở trẻ thường do Rota virut, các nguyên nhân do vi khuẩn như E.Coli, tụ cầu, thương hàn, tả, lỵ và nhiều vi khuẩn, ký sinh khuẩn khác có trong phân bị lây nhiễm vào thức ăn, nước uống, dụng cụ và bàn tay người chăm sóc trẻ…
Thân nhân cùng bệnh nhi chăm chú theo dõi buổi truyền thông.
Theo BS Bình, khi chăm sóc trẻ bị tiêu chảy cấp tại nhà cần theo 4 nguyên tắc sau:
- Cho trẻ uống nước nhiều hơn bình thường để phòng mất nước.
- Chế độ dinh dưỡng đầy đủ và hợp lý:
- Ăn đủ 4 nhóm chất: chất đạm, tinh bột, chất béo, vitamin và muối khoáng;
- Chế biến thực phẩm dưới dạng mềm, lỏng, dễ tiêu hóa như bột, cháo, súp;
- Các loại thực phẩm cần hạn chế: thức ăn chứa nhiều đường, các loại nước giải khát công nghiệp;
- Thức ăn nên cho ăn ngay sau khi nấu để đảm bảo vệ sinh, giảm nguy cơ bội nhiễm;
- Khi trẻ hết tiêu chảy, cho ăn thêm 1 bữa trong 2 tuần.
- Vệ sinh sạch sẽ (Rửa tay đúng cách - vệ sinh sinh hoạt)
- Biết các dấu hiệu cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế.
Trong việc chăm sóc trẻ bị tiêu chảy cấp, vấn đề quan trọng nhất và khá nguy hiểm là tình trạng mất nước của cơ thể. Vì vậy, khi thấy trẻ có những biểu hiện sau gia đình cần đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế để điều trị kịp thời, nếu không có thể dẫn đến tử vong do mất quá nhiều nước và nhiễm trùng đường ruột. Đó là:
- Trẻ đi tiêu nhiều lần hơn, phân nhiều nước hơn
- Nôn nhiều
- Khát nước nhiều
- Sốt hoặc sốt cao hơn
- Phân có nhày máu
- Không chịu ăn/ bú, hoặc ăn bú kém.
Ngoài ra, BS Bình còn lưu ý các bậc phụ huynh việc cần tạo cho trẻ thói quen rửa tay trước và sau khi ăn, rửa tay sau khi đi vệ sinh.Thường xuyên vệ sinh thân thể cho trẻ và dạy trẻ cách giữ vệ sinh cá nhân (dạy trẻ không đưa tay bẩn vào miệng, đưa đồ chơi vào miệng, rửa tay sạch sẽ sau khi trẻ đi vệ sinh hoặc được thay tã…)
BS Bình trả lời những thắc mắc của quý phụ huynh.
Một số phụ huynh chia sẽ với BS Bình về quan niệm trong việc điều trị tiêu chảy cho trẻ: vì lo sợ mình ăn uống không kiêng cử nên ảnh hưởng đến sữa mẹ làm trẻ bị tiêu chảy, vì vậy mẹ đã tự kiêng khem đối với bản thân và muốn sử dụng sữa bột để thay thế sữa mẹ. Theo BS Bình, đây là những quan niệm sai lầm, và hướng dẫn: vẫn tiếp tục cho trẻ bú sữa mẹ theo nhu cầu, vì sữa mẹ vô trùng và không bao giờ gây tiêu chảy nhiễm trùng. Ngoài ra, sữa mẹ còn chứa kháng thể, giúp trẻ chống lại vi khuẩn gây bệnh và ngăn ngừa tiêu chảy. Trường hợp mẹ không có sữa trẻ phải bú bình thì cần rửa sạch bình sữa, sau đó luộc bình trong nước sôi khoảng 15 phút. BS Bình nhắc nhở các bà mẹ nên ăn uống bình thường không kiêng cử mặc dù trẻ đang tiêu chảy, và đang cho trẻ bú mẹ.
Theo chia sẽ của một số bà mẹ: “sau khi nghe BS nói về bệnh tiêu chảy cấp, em mới biết mình đã có những nhận định sai trong việc điều trị căn bệnh này. Khi con em bị tiêu chảy, do lo sợ ảnh hưởng đến nguồn sữa cho con bú vì vậy em đã kiêng khem quá mức nên sau đợt điều trị tiêu chảy cho con, cả mẹ và con gầy hẳn”. Tiếp nhận những chia sẽ này những người thực hiện chương trình cảm thấy rất vui. Phải chăng đây chính là kết quả của những buổi truyền thông giáo dục sức khỏe ?
CN Hồ Thị Thanh Thuận
T3G P. CTXH
