Hiện nay, sốt xuất huyết đang là một trong những bệnh truyền nhiễm có tốc độ gia tăng nhanh nhất trên thế giới. Căn bệnh này không bị ngăn cách bởi biên giới các quốc gia. Tại Việt Nam, sốt xuất huyết lưu hành ở hầu hết các tỉnh, thành... Trong những năm qua, các ca mắc sốt xuất huyết đã giảm đáng kể, song vẫn còn ở mức cao và có nguy cơ bùng phát thành dịch. Như mọi người đã biết, sốt xuất huyết là bệnh do muỗi truyền và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Phòng bệnh chủ yếu vẫn là giải quyết trung gian truyền bệnh như: phun hóa chất diệt muỗi và diệt lăng quăng/bọ gậy…
Theo BS Giai, sốt xuất huyết là một bệnh nguy hiểm có thể gây chết người nếu bệnh nhân bị sốc trụy mạch và xuất huyết ồ ạt. Vì vậy để hạn chế tình trạng tử vong, quý phụ huynh cần biết cách phát hiện bệnh sớm, chăm sóc đúng và theo dõi sát khi trẻ bị mắc bệnh.
BS Giai TTGDSK với chủ đề: “Theo dõi và chăm sóc bệnh nhi sốt xuất huyết” tại khoa Nhiễm.
Để nhận biết trẻ bị sốt xuất huyết quý phụ huynh cần lưu ý khi trẻ sốt và có ít nhất 2 trong số các dấu hiệu sau:
· Chán ăn và buồn nôn
· Xung huyết da
· Đau đầu, đau người
· Có một trong các dấu hiệu cảnh báo:
ØVật vã, lừ đừ, li bì
ØĐau bụng vùng hạ sườn phải, hoặc ấn đau vùng gan
ØGan to > 2cm
ØNôn nhiều
ØXuất huyết niêm mạc
ØTiểu ít
ØXét nghiệm máu: hematocrit tăng cao, tiểu cầu giảm nhanh chóng
· Nghiệm pháp dây thắt dương tính
· Giảm bạch cầu
Thế nhưng, khi trẻ đã được chẩn đoán là sốt xuất huyết thì việc theo dõi và chăm sóc tại nhà lại vô cùng quan trọng. Vì vậy quý phụ huynh cần lưu ý những điều sau:
1. Điều phụ huynh nên làm:
- Cho trẻ nghỉ ngơi tại giường
- Uống đủ nước
- Điều trị triệu chứng: hạ sốt (lau ấm, dùng thuốc hạ nhiệt…)
- Theo dõi chặt chẽ, phát hiện các dấu hiệu cảnh báo
- Chống muỗi sinh sản
2. Điều phụ huynh nên tránh:
- Không nên dùng các loại thuốc như: aspirin, ibuprofen
- Kháng sinh thì không cần thiết
- Không kiêng ăn, nhịn uống
- Không tuân thủ tái khám
Ngoài ra, BS Giai cũng nhấn mạnh những việc cần lưu ý mà quý phụ huynh tưởng chừng đơn giản, nhưng rất cần thiết khi trẻ bị sốt xuất huyết như: cho trẻ mặc quần áo mỏng, nằm nơi thoáng mát... Quan trọng là việc hạ sốt cho trẻ như lau mát (lau ấm) và cần lưu ý vì trẻ nhỏ thường kèm sốt cao co giật. Dùng thuốc hạ sốt uống hoặc nhét hậu môn như: paracetamol liều 10-15mg/kg/lần, có thể lặp lại sau 4-6g nếu trẻ còn sốt. Một điều tối quan trọng là không được dùng thuốc Aspirin, vì nguy cơ gây xuất huyết tiêu hóa. Cứ cách 6 giờ cặp nhiệt lại theo dõi nhiệt độ của trẻ hoặc theo dõi mỗi 15 phút trong quá trình lau mát. Quý phụ huynh cũng cần lưu ý nếu trẻ hạ sốt đột ngột vào ngày thứ tư và ngày thứ năm của quá trình bệnh là dấu hiệu báo động sốc.
BS Giai đang hướng dẫn cho các phụ huynh cách theo dõi và chăm sóc trẻ bị sốt xuất huyết tại nhà.
Theo BS Giai, khi chăm sóc trẻ bị sốt xuất huyết việc cần thiết là bù nước bằng đường uống. Khuyến khích cho trẻ uống nước, nhưng uống từ từ để tránh bị ói. Có thể cho trẻ uống nước: oresol (ORS) pha theo hướng dẫn hoặc nước trái cây, sữa, nước đun sôi để nguội… Cho trẻ ăn những thức ăn dễ tiêu hóa, ăn mỗi lần một ít, tránh thức ăn hay nước uống có màu nâu hay đỏ (khó phân biệt trẻ bị xuất huyết tiêu hóa).
Khi trẻ có các dấu hiệu sau, cần đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế:
ØTrẻ li bì, lừ đừ, bứt rứt
ØĐau bụng, ói nhiều
ØGan to và đau (tăng so với các ngày trước)
ØTiểu ít
ØNhiệt độ hạ đột ngột, tay chân mát lạnh
ØXuất huyết niêm mạc (chảy máu răng, mũi); xuất huyêt tiêu hóa (ói ra máu, đi cầu phân đen) nhiều và đột ngột
ØXuất huyết nội: không thấy chảy máu nhưng trẻ đột ngột chóng mặt, da xanh, tay chân lạnh, mạch nhẹ, huyết áp tụt, đau bụng...
Như quý phụ huynh đã biết, nguyên nhân truyền bệnh sốt xuất huyết là do muỗi; vì vậy, việc tránh bị muỗi đốt, ngủ mùng ngay cả ban ngày là rất quan trọng. Bộ Y tế cũng đã kêu gọi mỗi người dân, mỗi thành viên trong hộ gia đình có trách nhiệm chung tay tham gia phòng chống sốt xuất huyết với những hành động đơn giản, thiết thực nhằm: “Không có lăng quăng, không có sốt xuất huyết”. Mỗi tuần, mỗi gia đình hãy dành 10 phút để:
- Kiểm tra, phát hiện và diệt lăng quăng trong các dụng cụ chứa nước sinh hoạt bằng cách thường xuyên súc rửa, đậy nắp kín các lu, khạp…
- Thường xuyên thay nước ở các bình bông, thả muối, dầu hoặc hóa chất diệt ấu trùng vào chén nước kê chân chạn;
- Loại bỏ các vật liệu phế thải, hốc nước tự nhiên, không để lăng quăng phát triển làm tăng nguy cơ lan truyền bệnh sốt xuất huyết.
CN Hồ Thị Thanh Thuận
T3G P. CTXH
